Tokom oktobra 2026. godine domovi zdravlja u Srbiji bilježe pojačan priliv pacijenata, a u pedijatrijskim ambulantama dnevno se obavlja i između 200 i 300 pregleda, uz izvještaje da je u pojedinim danima broj premašio 300, dok ljekari upozoravaju da istovremeno cirkulira više virusa koji pogađaju i djecu i odrasle.
Iako su temperature u nekim dijelovima Srbije i dalje iznad 20 stepeni, ordinacije se pune pacijentima koji dolaze zbog kašlja, povišene temperature, bola u grlu, povraćanja i proljeva. Ono što se u čekaonicama vidi iz dana u dan, prema navodima zdravstvenih radnika, ne ukazuje na jedan jedini uzrok, nego na više različitih virusnih infekcija koje se preklapaju i u simptomima i u periodu pojave.
Doktorica Malina Rakić ističe da povećan broj oboljelih u ovom dijelu godine nije iznenađenje, posebno nakon početka školske godine, kada djeca više vremena provode u učionicama i drugim zatvorenim prostorima. Upravo tada, kako se navodi, lakše se šire respiratorne i stomačne infekcije, a zdravstvene ustanove dobijaju dodatni pritisak na pedijatrijske službe.
Podatak o većem broju pregleda ne znači da je potvrđena epidemija jednog novog virusa niti da se radi o laboratorijski dokazanoj ekspanziji jedne infekcije širom zemlje. Riječ je, prije svega, o opterećenosti jedne ustanove i o slici koja pokazuje koliko su česte tegobe zbog kojih roditelji, ali i odrasli pacijenti, traže pomoć ljekara u isto vrijeme.
Više virusa, slični simptomi i velika gužva u ambulantama
Prema riječima doktorice Rakić, u isto vrijeme cirkulišu različiti uzročnici, među kojima su respiratorni virusi i oni koji izazivaju stomačne tegobe. Zbog toga se u praksi u ordinacijama susreću pacijenti s vrlo različitim simptomima: jedni imaju curenje nosa, kašalj i grebanje u grlu, dok drugi dolaze zbog povraćanja, proljeva i bolova u stomaku.
Važno je naglasiti da istovremena prisutnost više virusa ne znači da su se oni spojili i stvorili novi, opasniji uzročnik. Takva zabluda se često pojavi kada simptomi počnu da kruže u porodicama, vrtićima i školama, ali ljekari podsjećaju da je riječ o poznatim infekcijama koje se mogu pojaviti paralelno i ostavljati utisak da je “sve isto”, iako u osnovi nije.
Među virusima koji se spominju u sezonskim izvještajima nalaze se rinovirusi, adenovirusi i respiratorni sincicijalni virus, poznat kao RSV. Pored njih, navodi se i parvovirus B19, dok su kod stomačnih infekcija u fokusu rotavirusi i norovirusi, kao i pojedini adenovirusi koji mogu zahvatiti probavni sistem. Upravo ta širina uzročnika stvara složenu sliku u ambulantama.
Zato roditelji ne bi trebalo da polaze od pretpostavke da svako dijete u porodici ima istu bolest. Jedno može imati simptome prehlade, drugo stomačnu infekciju, a treće ranice u ustima i osip. U takvoj situaciji presudno je pratiti konkretne znakove kod svakog djeteta pojedinačno, a ne oslanjati se na jednu porodičnu dijagnozu “po osjećaju”.
RSV, rinovirusi i adenovirusi: zašto se roditelji posebno brinu
Respiratorni sincicijalni virus posebno zabrinjava roditelje beba i male djece, jer kod najmlađih može zahvatiti donje disajne puteve. Kod zdravih odraslih osoba i starije djece, prema navodima u izvještaju, simptomi su najčešće blaži i nalikuju običnoj prehladi, ali kod beba mlađih od godinu dana infekcija može prerasti u bronhiolitis ili upalu pluća.
Uobičajeni znaci RSV-a uključuju curenje nosa, kašalj, kihanje, slabiji apetit i ponekad povišenu temperaturu. Međutim, kod male djece mogu se pojaviti i brže disanje, zviždanje pri disanju ili vidljiv napor pri udahu. Posebno alarmantni znakovi su uvlačenje kože između rebara, plavičasta boja usana, prekidi disanja, izražena pospanost ili nemogućnost da dijete unese dovoljno tečnosti.
Rinovirusi su među najčešćim uzročnicima obične prehlade, a infekcija obično počinje začepljenim nosom, kihanjem i grebanjem u grlu. Kod nekih osoba javlja se i suhi kašalj, dok visoka temperatura nije uvijek prisutna. Tegobe najčešće prolaze postepeno, ali začepljenost nosa i kašalj mogu potrajati duže, što umara posebno malu djecu i njihove roditelje.
Adenovirusi su zbog raznovrsnosti simptoma dodatno zbunjujući. Mogu izazvati bolno grlo, povišenu temperaturu i upalu krajnika, ali i upalu očiju ili probavne tegobe. U pojedinim slučajevima izgledaju kao bakterijska upala grla, zbog čega crvenilo krajnika samo po sebi nije dovoljno da se zaključi da su potrebni antibiotici. Odluku donosi ljekar na osnovu pregleda i, kada je to potrebno, dodatnih testova.
Stomačni virusi, dehidracija i infekcije koje lako prolaze kroz kolektive
Pored respiratornih tegoba, u ustanovama se bilježe i pacijenti sa simptomima akutnog gastroenteritisa. To je upala želuca i crijeva koja može biti uzrokovana rotavirusima, norovirusima i pojedinim drugim virusima. Kod male djece rotavirus je posebno značajan jer može izazvati učestale vodene stolice, povraćanje i temperaturu, a simptomi ponekad traju nekoliko dana, dok proljev kod nekih pacijenata ostaje prisutan i oko sedmicu.
Norovirus je poznat po naglom početku tegoba i velikoj zaraznosti. Može izazvati povraćanje, proljev, mučninu i stomačne grčeve, a lako se širi u domaćinstvima, školama i kolektivima. Zato se, uz liječenje simptoma, insistira na higijeni ruku, čišćenju površina i ograničavanju kontakta kada je neko bolestan. Kod norovirusa je posebno važno pranje ruku sapunom i vodom, jer sredstva na bazi alkohola nisu jednako pouzdana protiv tog uzročnika.
Kod većine zdravih osoba ove infekcije prolaze bez trajnih posljedica, ali mala djeca, starije osobe i hronični bolesnici osjetljiviji su na gubitak tečnosti i elektrolita. Suha usta, smanjeno mokrenje, plač bez suza, upale oči i neuobičajena pospanost spadaju među znake dehidracije koje roditelji ne bi smjeli ignorisati.
Bolne ranice u ustima, osip i mjere koje pomažu da se infekcije sporije šire
Među djecom koja borave u vrtićima i školama pojavljuju se i infekcije praćene bolnim promjenama u ustima i osipom na koži. Riječ je o bolesti ruku, stopala i usta, koju često označavaju skraćenicom BRNU, a uzrokuju je pojedini enterovirusi.
Povišena temperatura, bol u grlu, ranice u ustima i osip na dlanovima, tabanima ili drugim dijelovima tijela mogu biti vrlo neugodni, naročito za malu djecu koja zbog bola odbijaju hranu i piće.
U takvim okolnostima najvažnije je pratiti koliko dijete pije i koliko često mokri, jer upravo smanjeni unos tečnosti može voditi ka dehidraciji. Većina slučajeva prolazi uz odgovarajuću njegu, ali dijete koje ne može piti, djeluje izrazito iscrpljeno ili mu se stanje pogoršava treba pregledati ljekar. Isto vrijedi i za djecu kod koje temperatura traje duže ili se nakon privremenog poboljšanja ponovo pogorša.
Ljekari naglašavaju da su najjednostavnije preventivne mjere i dalje najkorisnije: redovno pranje ruku sapunom i vodom, posebno prije jela, nakon toaleta i nakon kontakta s bolesnom osobom; provjetravanje prostorija; čišćenje površina koje mogu biti kontaminirane; te ostanak kod kuće kada dijete ima temperaturu, proljev ili povraćanje. Kod norovirusa se preporučuje da osoba ostane kod kuće najmanje 48 sati nakon prestanka povraćanja i proljeva.
Važno mjesto u prevenciji imaju i vakcinacija i praćenje preporučenog kalendara imunizacije. Vakcina protiv rotavirusa, gdje je dostupna i preporučena, dokazano smanjuje rizik od teškog rotavirusnog gastroenteritisa. Za RSV postoje preventivne mogućnosti za određene kategorije dojenčadi i trudnica, zavisno od dostupnosti i nacionalnih preporuka, što dodatno potvrđuje da se dio tereta bolesti može ublažiti pravovremenom zaštitom.
Toplo oktobarsko vrijeme ne mijenja činjenicu da virusi cirkulišu. Broj pregleda u zdravstvenim ustanovama pokazuje da su respiratorne i probavne infekcije dio jesenske slike i kada temperatura nije tipično hladna. Za roditelje je najvažnije da posmatraju opšte stanje djeteta, jer blaga temperatura uz normalan unos tečnosti nije isto što i otežano disanje, izražena malaksalost ili znakovi dehidracije.
U čekaonicama se zato i dalje miješaju kašalj, stomačni simptomi i zabrinuta pitanja, dok ljekari ponavljaju isto pravilo: pratiti simptome, reagovati na vrijeme i ne potcjenjivati ono što izgleda “samo kao prehlada”.
