Meša Selimović je jedan od najuticajnijih pisaca bivše Jugoslavije, čije su knjige postale ne samo temelj književnosti, već i duboko emotivna istraživanja ljudske prirode i postojanja.
Iako je njegova književna karijera počela relativno kasno, ona je ostavila neizbrisiv trag u istoriji. Posebno su upečatljivi njegovi romani, koji govore o filozofskim pitanjima, moralnim dilemama, kao i teškim ličnim iskustvima koja su oblikovala njegov pogled na svet.
Rođen 26. aprila 1910. godine u Tuzli, Selimović je odrastao u uglednoj muslimanskoj porodici. Njegovo detinjstvo je bilo obeleženo turbulencijama koje su pratile političku situaciju u bivšoj Jugoslaviji, ali i ličnim tragedijama. Njegova rana sklonost ka književnosti dovela ga je do upisa na Filozofski fakultet u Beogradu, gde je studirao književnost, filozofiju i psihologiju. U tim godinama, Selimović je razvio duboko zanimanje za ljudsku psihu, što će kasnije postati ključni element njegovog pisanja.
- Nakon završetka studija, Selimović je postao aktivni učesnik kulturnog života Beograda, gde je stekao mnogo prijatelja među intelektualcima i umetnicima tog vremena. Njegovo angažovanje u literarnim večerima i diskusijama oblikovalo je njegov pogled na svet, koji je u njegovim delima postao duboko introspektivan i filozofski. Bio je u mogućnosti da poveže teorijska saznanja sa sopstvenim životnim iskustvima, što mu je omogućilo da stvori dela koja istražuju složene tematske sfere, poput pravde, morala i postojanja.
Međutim, najveći preokret u njegovom životu desio se tokom Drugog svetskog rata, kada je bio prisiljen da se priključi partizanskim snagama. Tokom rata, njegova porodica je doživela tešku tragediju – njegov brat Šefkija je pogubljen zbog optužbi za krađu, što je duboko pogodilo Mešu. Ovaj događaj je imao dugoročan uticaj na njegov pogled na svet, što se posebno odražava u njegovom najpoznatijem delu Derviš i smrt. U ovom romanu, glavni lik Ahmed Nurudin suočava se sa pitanjima o moralu, pravdi i smislu života, koja su direktno proizašla iz Mešine lične tragedije.
- Njegov književni opus se nastavlja kroz nekoliko značajnih romana, među kojima je i Tvrđava, delo koje istražuje teme identiteta, pripadnosti i unutrašnjeg sukoba. Ovaj roman je značajan jer se bavi kako ličnim traumama, tako i širim društvenim pitanjima, kao što su postojanje sistema i borba pojedinca protiv društvenih normi. Meša Selimović je, dakle, kroz svoje književno stvaralaštvo postavio brojna pitanja o postojanju, pravdi i prirodi ljudskih odnosa.
Osim književnosti, njegov život bio je obeležen i brojnim ličnim skandalima, od kojih je najpoznatiji onaj koji se odnosio na njegovu ljubavnu vezu sa Daroslavom Božić, ženom koju je upoznao u Beogradu. Odluka da napusti svoju ženu Desu Đorđić, zbog ove veze, izazvala je brojne kontroverze. Kritike i sankcije od strane partijskih struktura postavile su ga u položaj gde je bio primoran da se povuče iz političkog života, ali i da se suoči sa kritikama društva. Ovaj čin je bio svojevrsna pobuna protiv nametnutih normi i vrijednosti, što je često tema u njegovim delima.
- Njegove poslednje godine života prožimala je tišina, jer se povukao iz javnog života i nastavio da piše u svom stanu u Beogradu. Iako je bio okružen samo najbližim prijateljima i partnerkom Darkom, njegovo stvaralaštvo nije prestalo. Do poslednjeg dana, bio je inspirisan životom, a poslednje pitanje koje je postavio odnosilo se na fudbalsku utakmicu, što je pokazalo da je, i pored svojih filozofskih i emotivnih dubina, bio utemeljen u svakodnevnom životu.
Preminuo je 11. jula 1982. godine, a pored njega je bila Darka, koja je ostala uz njega i u najtežim trenucima. Iako su pokušaji da se njegovi posmrtni ostaci presele u Sarajevo bili prisutni, oni nisu bili uspešni. Ipak, njegov književni rad i filozofska promišljanja o životu, smrti, pravdi i moralu i dalje žive i inspirišu nove generacije. Meša Selimović je postavio temelje za mnoge pisce i čitaoce koji danas tragaju za smislom i pitanjima o postojanju.
- Meša Selimović je ostavio dubok trag u književnosti i filozofiji. Njegovo djelo i dalje izaziva duboke refleksije o ljudskoj prirodi, o pravdi, postojanju, i borbi između unutrašnjih dilema i spoljašnjih normi. Iako su prošle decenije od njegove smrti, pitanja koja je postavio u svojim knjigama, poput Derviša i smrti i Tvrđave, i dalje izazivaju duboka razmišljanja među čitaocima širom sveta.
Meša Selimović je jedan od rijetkih pisaca koji je uspješno ujedinio lične tragedije, filozofska istraživanja i univerzalne teme u svoje radove. Njegovo stvaralaštvo ostaje relevantno i u današnjem svetu, gde se borimo sa sličnim pitanjima o pravdi, moralu i postojanju.
